چکیده بخش عمده ای از سرزمین ایران را مناطق کوهستانی فرا گرفته است. یکی از مخاطراتی که همواره این مناطق را تهدید می کند، ناپایداری های دامنه ای است. وقوع این پدیده، هر ساله خسارات زیادی را به اراضی دامنه ای و مورد بهره برداری انسان وارد می کند. در این میان یکی از مخاطره آمیزترین این ناپایداری ها پدیده لغزش می باشد. هدف بررسی علل وقوع و شیوه های پایدارسازی این فرآیند است. در این تحقیق نیز هدف پهنه بندی خطر زمین لغزش به منظور به نقشه در آوردن لغزش های موجود در حوضه جلیسان (یکی از زیر حوضه های چالکرود) به عنوان مطالعه موردی است. این حوضه در استان مازندران و در غرب شهرستان تنکابن واقع شده است. شرایط خاص زمین شناسی و ژئومرفولوژیکی، اقلیمی و نوع استفاده از زمین سبب شده که این حوضه از مناطق مستعد زمین لغزش به شمار آید. تخریب جنگل ها، جاده ها، آبادی ها و از بین رفتن زمین های کشاورزی از جمله خسارت هایی هستند که در اثر وقوع این پدیده به طور مکرر مشاهده می گردد. برای بررسی و پهنه بندی خطر زمین لغزش در این حوضه، ابتدا نقشه عوامل اصلی موثر در رخداد این پدیده تهیه و رقومی شده است. سپس با استفاده از تکنیک تفسیر عکس های هوایی و تصاویر ماهواره ایETM+2002 و عملیات میدانی (GPS)کلیه لغزشهای موجود در حوضه شناسایی و در روی نقشه ثبت شده اند. سپس با تلفیق نقشه های عامل با نقشه زمین لغزش ها در قالب مدل  LNRF، مقدار عددی هر یک از عوامل محاسبه و درصد وقوع لغزش در واحدهای مختلف هر نقشه بدست آمده است. در نهایت نقشه پهنه بندی خطر زمین لغزش با همپوشانی نمودن لایه های مختلف اطلاعاتی حاصل شده است. نتایج نشان می دهد که مدل LNRF کارایی بسیار خوبی برای بررسی داده ها و پهنه بندی زمین لغزش در نواخی مرطوب تا نیمه مرطوب نشان می دهد.

شناخت نواحی دارای پتانسیل لغزش و پهنه بندی آنها یکی از گام های اساسی در مدیریت مخاطرات محیطی و کاهش خسارت های ناشی از این پدیده محسوب می شود، چرا که این پدیده موجب هزینه های مالی و جانی، تخریب خاک و اراضی و افزایش تولید رسوب در خروجی حوضه می شود. در این پژوهش جهت نیل به پهنه بندی خطر زمین لغزش در حوضه آبریز قمرود-الیگودرز و تشخیص عوامل مؤثر در زمین لغزش از مدل LNRF و تکنیک GIS استفاده شده است. به این منظور لایه های مؤثر در زمین لغزش شامل: کاربری اراضی، لیتولوژی، بارندگی، شیب، جهت شیب، فاصله از گسل، فاصله از رودخانه، شاخص حمل رسوب آبراهه و شاخص رطوبت توپوگرافی تهیه و رقومی شدند. سپس از قطع دادن متغیرهای مستقل و وابسته، میزان زمین لغزش در هر طبقه از معیارها محاسبه گردید. سپس براساس روابط موجود در مدل LNRF وزن دهی هر یک از طبقات صورت گرفت. نتایج نشان می دهد که بیشترین سطح لغزش در سازندهای در بردارنده واحدهای مارن گچی و ماسه ای، شیل کربناته با میان لایه هایی از ماسه سنگ، شیل توفی و توف سبز و در طبقات شیب 20-5 درصد و در جهت شمالی به وقوع پیوسته است. از طرف دیگر طبقات کاربری مرتع و کشاورزی، طبقات فاصله از آبراهه ی 600-0 متر و بارش 300-266 میلی متر بیشترین ناپایداری ها را به خود اختصاص داده است. همچنین طبقات 10-5/7 شاخص رطوبت توپوگرافی و طبقات بیشتر از 12 شاخص حمل رسوب آبراهه بیشترین حساسیت به زمین لغزش را نشان داده اند. همچنین در این منطقه میزان وقوع لغزش با فاصله از گسل ها رابطه مستقیم داشته است و نشان دهنده عدم تأثیر این گسل ها در وقوع لغزش در منطقه بوده است. انتظار می رود که بر پایه این نتایج، بهترین برنامه ریزی برای حوضه آبریز قمرود-الیگودرز به ویژه در راستای احداث سازه هایی نظیر راه های ارتباطی، ساخت و ساز های مسکونی و تأسیسات به منظور کاهش هزینه های محیط زیستی و اقتصادی صورت پذیرد.

شناسایی نواحی مستعد زمین لغزش از طریق پهنه بندی خطر با مدل های مناسب، یکی از اقدامات اولیه در کاهش خسارات احتمالی و مدیریت خطر است. هدف از این مطالعه تهیه نقشه خطر زمین لغزش حوزه آبخیز زیارت استان گلستان با استفاده از مدلLNRF در سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) است. در ابتدا با استفاده از گزارشات موجود و عکس های هوایی نقاط لغزشی موجود در حوزه ثبت و برای تهیه نقشه پراکنش زمین لغزش وارد نرم افزار GIS شد. از کل نقاط لغزشی 70 درصد آن (35 نقطه) برای تهیه نقشه پهنه بندی خطر و 30 درصد آن (15نقطه) برای ارزیابی مدل در نظر گرفته شد. سپس نقشه های 13 عامل موثر بر زمین لغزش از قبیل درصد شیب، جهت شیب، ارتفاع، انحنای سطح، خطوط هم باران، زمین شناسی، کاربری اراضی، فاصله از جاده، فاصله از گسل، فاصله از رودخانه، شاخص رطوبت پذیری توپوگرافیکی، شاخص حمل رسوب، شاخص قدرت رودخانه در محیط سامانه داده های مکانی تهیه گردید. سپس نقشه پهنه بندی خطر زمین لغزش با استفاده از مدل LNRF تهیه گردید. سرانجام برای ارزیابی مدل از روش سطح زیر منحنی و ROC استفاده گردید. نتایج ارزیابی منحنی ROC دقت 4/80 درصد را نشان داد. ارزیابی مدل نشان داد که LNRF دقت خیلی خوبی برای تحلیل خطر زمین لغزش در منطقه مورد مطالعه دارد.

کشور ما ایران به علت کوهستانی بودن و به لحاظ موقعیت خاص جغرافیایی در معرض بسیاری از مخاطرات طبیعی قرار گرفته است و به علت واقع شدن در کمربند زلزله و خط گسل های اصلی بعضی از نقاط کشورمان به حرکات شدید زمین که تشدید کننده خطر بروز لغزش زمین است، بسیار مستعد هستند. پژوهش حاضر در منطقه نیر به سراب واقع در استان اردبیل با هدف اصلی مشخص کردن عوامل موثر در حرکات توده ای و شناسایی نواحی مستعد حرکت های توده ای و پهنه بندی زمین لغزش و میزان نقش این عوامل در وقوع حرکت های توده ای با تعیین وزن جهت کاستن زیان های ناشی از آن صورت گرفته است. از بین عوامل موثر در وقوع حرکت های توده ای عوامل لیتوژی، فاصله از گسل، شیب، سطوح ارتفاعی و میزان بارش به عنوان موثرترین عوامل طبیعی در این پژوهش انتخاب گردید. با استفاده از ابزارهایی نظیر: نقشه های زمین شناسی، توپوگرافی و عکس های هوایی در قالب سیستم اطلاعات جغرافیایی و نرم افزار GIS، مکان های لغزشی روی نقشه ثبت شد و مناطق پایدار و ناپایدار مشخص گردید. نقشه های پژوهش به صورت رقومی و لایه بندی در آمد و برای تجزیه و تحلیل داده های بدست آمده (از طریق بررسی متغیرهای موثر) از مدل LNRF به عنوان ابزار مفهومی پژوهش استفاده شد.در خاتمه با وزن دادن به عوامل موثر و جمع جبری آنها، مشخص گردید، 75 درصد لغزش ها در واحد سنگی Mt و گدازه های پیروکسن آندزیتی و آبرفت های جدید رخ می دهد، پس از آن شیب زیاد، گسل ها و میزان بارندگی بالای 600 میلی متر و ارتفاعات بیشتر از 1800 متری و اراضی مرتعی در وقوع لغزش ها تاثیر می گذارند. در نهایت بخش جنوبی منطقه بالاترین ناپایداری را دارد. و سایر مناطق ناپایداری متوسط تا کم داشته و همچنین (با وزن دهی به عوامل موثر و جمع جبری آنها) نقشه پهنه بندی خطر حرکت های توده ای با همپوشانی نمودن لایه های مختلف تهیه گردید.

ایران به دلیل ویژگی های طبیعی و مورفولوژی خود در معرض بسیاری از مخاطرات طبیعی قرار گرفته است. حرکات توده ای و ناپایداری دامنه ای، مخاطرات مهمی برای فعالیت های انسانی اند که اغلب سبب از دست رفتن منابع اقتصادی و خسارت دیدن اموال و تاسیسات می شوند. این مسائل لزوم پهنه بندی خطر حرکات توده ای را به عنوان اولین مرحله مدیریت صحیح محیطی این پدیده روشن می کند. هدف این پژوهش، پهنه بندی خطر وقوع حرکات توده ای در حوضه آبخیز زهره در استان فارس است. به این منظور ابتدا لایه های اطلاعاتی 10 عامل مهم تاثیرگذار در وقوع حرکات توده ای از قبیل سنگ شناسی، شیب، ارتفاع، نوع استفاده فعلی از زمین، بارش، درجه حرارت، جهت شیب، فاصله از راه های ارتباطی، فاصله از گسل و فاصله از آبراهه تهیه و رقومی شدند. سپس با استفاده از تفسیر عکس های هوایی و عملیات میدانی، کلیه لغزش های موجود در حوضه، شناسایی و به صورت نقشه ارائه شدند. از تلفیق متغیرهای مستقل و وابسته، مقدار حرکات توده ای در هر کلاس عامل محاسبه شد و وزن دهی طبقات براساس روابط موجود در مدل های ارزش اطلاعاتی، تراکم سطح و LNRF صورت گرفت. در نهایت نقشه پهنه بندی خطر حرکات توده ای با ادغام لایه های مختلف وزنی در مدل های مختلف حاصل شد. شاخص حرکات توده ای در روش ارزش اطلاعاتی در رده خیلی خطرناک و خطرناک به ترتیب 97.0 و 1.6، در روش LNRF (روش گوپتا و جوشی) به ترتیب 33.4 و 27.4، و در روش تراکم سطح 77.6 و 9.7 به دست آمد که بیانگر کارایی مطلوب روش ارزش اطلاعاتی نسبت به روش های LNRF و تراکم سطح در پهنه بندی خطر وقوع حرکات توده ای در منطقه تحقیق است.

حرکات توده ای یکی از مخاطرات طبیعی است که از نظر فراوانی و شدت وقوع، خسارت های مستقیم (مسدود کردن راهها و مسیر آبراهه ها، مدفون کردن مناطق مسکونی و تاسیسات خدماتی) و خسارت های غیرمستقیم (اثرات ناگوار زیست محیطی، هدر رفتن خاک، افزایش رسوبات و کاهش ظرفیت مخازن سدها) را به دنبال دارد.تحقیق حاضر در حوضه سد کلان ملایر با هدف مشخص کردن عوامل موثر در حرکات توده ای و شناسایی نواحی مستعد حرکات توده ای و تعیین وزن که بیانگر میزان نقش این عوامل در وقوع حرکات توده است، صورت گرفته است. از بین عوامل موثر در وقوع حرکات توده ای عوامل لیتولوژی، فاصله از گسل، شیب، سطوح ارتفاعی و میزان بارش در این تحقیق انتخاب گردید. با استفاده از نقشه های زمین شناسی، توپوگرافی و عکس های هوایی در قالب سستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و نرم افزار AreGIS نقشه های تحقیق بصورت رقومی و لایه بندی و برای تجزیه و تحلیل داده های بدست آمده از طریق بررسی متغیرهای موثر از مدلLNRF بعنوان ابزار مفهومی تحقیق استفاده گردید. در خاتمه با وزن دادن به عوامل موثر و جمع جبری آنها نقشه پهنه بندی خطر حرکات توده ای با همپوشانی نمودن لایه های مختلف تهیه گردید و نتایج نشان می دهد که مدل LNRF کارایی خوبی برای بررسی داده ها و پهنه بندی حرکات توده ای در حوضه سد کلان را نشان می دهد.

لطفا برای مشاهده متن چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

زمین لغزش یکی از مهم ترین عوامل فرسایش خاک و از جمله بلایای طبیعی است که هر ساله زیان های مالی و جانی فراوانی را به همراه دارد. از این رو شناسایی این پدیده، عوامل مؤثر در وقوع زمین لغزش، و تعیین مناطق حساس برای کاهش زیان های ناشی از آن ضروری است. هدف از این مطالعه ارزیابی خطر زمین لغزش در حوزه ی آبخیز خارستان اقلید فارس است. ابتدا نقشه ی هر یک عوامل مؤثر بر وقوع زمین لغزش شامل شیب، جهت، ارتفاع، بارش، فاصله از گسل، فاصله از جاده، فاصله از آب راه، زمین شناسی و نقشه ی پراکنش زمین لغزش منطقه تهیه شد. برای تعیین نرخ هر یک از عوامل مؤثر در وقوع لغزش، لایه های اصلی و نقشه ی پراکنش زمین لغزش ادغام، و سپس با استفاده از مدل های ال. ان. آر. اف و دبلیو. آی. ان. اف محاسبه شد. سپس، با هم پوشانی لایه های مختلف، نقشه ی پهنه بندی خطر زمین لغزش تهیه شد. در نهایت، برای انتخاب مدل برتر، از سه شاخص، شاخص زمین لغزش، نسبت تراکم و مجموع کیفیت استفاده-شد. نتایج نشان داد که 17/59 و 79/63 % از حوزه به ترتیب در پهنه ی خطر زیاد و خیلی زیاد قرار دارند. مقدار مجموع-کیفیت در مدل ال. ان. آر. اف 4/52 % است، که بر اساس آن می توان نتیجه گیری کرد که عمل کرد مدل ال. ان. آر. اف برای پهنه بندی خطر زمین لغزش در حوزه ی آبخیز خارستان اقلید بهتر است.